Bài học từ giai đoạn thí điểm Chương trình VAS: Cứ 1 đồng hỗ trợ kỹ thuật kích thích 63 đồng đầu tư.
Hà Nội, tháng 9, 2026 - Chương trình DEPP công bố báo cáo Hiệu quả và Tác động của Chương trình thí điểm hỗ trợ kỹ thuật chất lượng cao cho Hiệu quả năng lượng trong công nghiệp tại Việt Nam. Báo cáo tổng kết hơn hai năm triển khai Chương trình Thỏa thuận tự nguyện (VAS) từ 2024-2026, nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp công nghiệp xác định và phát triển các dự án hiệu quả năng lượng sẵn sàng cho đầu tư.
Doanh nghiệp công nghiệp tiêu thụ năng lượng trọng điểm được yêu cầu kiểm toán năng lượng 3 năm/lần. Nhưng chỉ với các báo cáo kiểm toán năng lượng thông thường, họ khó lòng đưa ra quyết định đầu tư khi thiếu các phân tích kỹ thuật và tài chính cần thiết. Đó là chưa kể các giải pháp có tiềm năng lớn nhưng phức tạp nằm sâu trong quy trình sản xuất thường bị bỏ qua nếu mục tiêu của cuộc kiểm toán chỉ dừng ở mức ‘tuân thủ’ các quy định của Luật.
Chương trình VAS đã thử nghiệm một cách tiếp cận khác: kết hợp giữa kiểm toán năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, nghiên cứu tiền khả thi/ nghiên cứu khả thi để giúp doanh nghiệp xác định và phát triển các dự án để sẵn sàng đầu tư.
Phát hiện chính
Với 21 doanh nghiệp thuộc 13 ngành công nghiệp tham gia, Chương trình đã xác định được 265 giải pháp hiệu quả năng lượng có tiềm năng tiết kiệm khoảng 508 GWh, giảm khoảng 206.000 tấn phát thải CO2 hàng năm - tương đương một danh mục đầu tư xấp xỉ 983 tỷ đồng.
Đáng chú ý, hơn một nửa dự án không chỉ nằm trên giấy: 81 đã triển khai và 66 nằm trong kế hoạch thực hiện của doanh nghiệp. Khi được triển khai, 147 dự án sẽ giúp cắt giảm khoảng 315 GWh và 139.300 tấn CO2 mỗi năm.Thời gian hoàn vốn trung bình của các dự án chỉ khoảng 2,8 năm.
Thêm vào đó, tỷ lệ đòn bẩy đạt 63:1. Tức là với mỗi đồng hỗ trợ kỹ thuật sẽ kích thích 63 đồng vốn đầu tư. Điều này cho thấy hỗ trợ kỹ thuật bài bản có thể khơi thông đáng kể nguồn vốn đầu tư cho hiệu quả năng lượng.
Báo cáo chỉ ra nơi có tiềm năng tiết kiệm lớn nhất: các hệ thống nhiệt, như lò hơi, lò nung, tối ưu quy trình nhiệt…, đóng góp tới ¾ tổng tiềm năng tiết kiệm năng lượng.
Xét theo nhóm giải pháp, điều khiển và tự động hóa có khả năng đem lại cơ hội tiết kiệm năng lượng vượt trội, với 52% tổng tiềm năng tiết kiệm nói chung, bao gồm cả việc ứng dụng các công nghệ mới như máy học. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong ứng dụng công nghệ mới và số hóa nhằm đẩy mạnh hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực công nghiệp Việt Nam.
Về mặt thể chế, mô hình như thỏa thuận tự nguyện VAS là một trong các công cụ được xem xét trong khuôn khổ Quỹ Thúc đẩy SDNL TK&HQ, được thể hiện trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SDNL TK&HQ. Đây là tiền đề để nhân rộng các bài học kinh nghiệm, phương pháp đã được kiểm chứng của Chương trình VAS trong tương lai.
Khuyến nghị
Báo cáo đưa ra ba khuyến nghị chính cho giai đoạn tiếp theo như sau:
- Tiếp tục cung cấp hỗ trợ kỹ thuật chất lượng cao. Đây là yếu tố then chốt biến các cơ hội thành dự án khả thi, thay vì chỉ dừng ở báo cáo kiểm toán.
- Nâng cao năng lực triển khai. Điều này có thể thực hiện qua việc cung cấp các chương trình đào tạo, nền tảng hỗ trợ kỹ thuật lâu dài cho các đơn vị kiểm toán năng lượng trong nước.
- Kết nối hỗ trợ kỹ thuật với các cơ chế tài chính. Đây là điểm mà Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang được xây dựng hướng đến, nhằm tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho các dự án sẵn sàng để đầu tư.
Báo cáo kết luận: rào cản chính cho hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực công nghiệp Việt Nam không phải là thiếu cơ hội kinh tế hấp dẫn, mà là thiếu dự án được chuẩn bị đầy đủ để có thể ra quyết định đầu tư. Hỗ trợ kỹ thuật bài bản chính là cách để lấp đầy khoảng trống này.
CHƯƠNG TRÌNH DEPP3
21 dự án
13 ngành công nghiệp
15 tỉnh/thành phố.gif)
